Waarom game-naar-film adaptaties botsen met interactieve spanning en keuze

De Until Dawn-film maakt duidelijk wat er misgaat als je een verhaal met vertakkingen en spelerskeuzes propt in een lineaire film van 90 minuten. Voor gamers die het origineel op PS4 hebben uitgespeeld voelt zo’n versie al snel vreemd, en dat komt niet uit de lucht vallen. Precies daar zit ook de link met wat The Last of Us in zijn HBO-serie wél goed raakt, en waar andere adaptaties vaak op stuklopen.

Bij Until Dawn komt de spanning vooral uit verantwoordelijkheid: jij bepaalt indirect wie het haalt en wie niet. Trek dat weg, en dan blijft vooral een doorsnee tienerhorror over met bekende beats. Juist daardoor is The Last of Us een handige vergelijking, omdat Naughty Dog bij die game al bewust weinig echte plotkeuzes bij de speler neerlegde om de auteursvisie strak te houden.

Waarom keuzevrijheid zich verzet tegen filmvertelling

Until Dawn leunt zwaar op het butterfly effect-systeem, waarbij kleine beslissingen doorwerken tot in de laatste scènes. De spanning zit dus niet alleen in wat je ziet gebeuren, maar in het besef dat het ook totaal anders had kunnen lopen door één misstap. In film heb je dat gereedschap niet, waardoor een regisseur één route moet kiezen en de rest simpelweg niet kan laten bestaan.

Daardoor verschuift de emotionele druk van jouw keuzes naar het script en de cast, en dat werkt alleen met personages die die lading zelf kunnen dragen. In Until Dawn zit daar een structurele hobbel, omdat de tieners expres breed zijn neergezet als horrorarchetypes. De band ontstaat vooral omdat jij ze in leven hield, en minder omdat ze op zichzelf al zo interessant geschreven zijn.

Het verschil tussen ervaren en bekijken

Interactieve horror draait op agency, het gevoel dat jij de controle hebt. Gaat een QTE mis en sterft er iemand, dan komt dat binnen omdat het aan jouw timing lag. Zonder die knop blijft exact dezelfde scène over als een standaard sterfmoment, met minder bite.

Dat is ook waarom verfilmingen van keuzegames vaak naar meta-elementen of extra plotgrepen grijpen. De Until Dawn-film kiest bijvoorbeeld voor een tijdlus, waarschijnlijk om iets van die herhaalbaarheid en het experimenteren uit de game te vangen. Alleen voelt een tijdlus in film heel anders dan save-and-reload, omdat de kijker niets kan bijsturen in de volgende iteratie.

Wat The Last of Us wél goed doet als adaptatie

The Last of Us werkt als adaptatie omdat de game zelf al bijna filmisch in elkaar zit. Naughty Dog bouwde een lineair verhaal met vaste emotionele beats, terwijl de speler maar weinig invloed heeft op de plotlijn. Craig Mazin en Neil Druckmann hoefden dus geen keuzeboom te vertalen, maar konden een bestaand script omzetten naar een ander medium.

Ook daar blijft er frictie tussen spelen en kijken, en juist die spanning laat goed zien wat er verandert. Tijdens het spelen voelt Joels geweld zwaarder omdat jij degene bent die op de knop drukt. Op tv moet dat gewicht op een andere manier ontstaan, via langere stiltes, extra context voor bijfiguren en scènes die in de game niet eens bestaan, met de aflevering over Bill en Frank als bekendste voorbeeld.

De speler als medeplichtige

De HBO-serie vangt veel van wat wegvalt netjes op, maar één element blijft lastig te vertalen: de medeplichtigheid van de speler aan Joels keuzes. In de game bestuur jij hem tijdens de finale in het ziekenhuis. Op televisie kijk je mee, en dat verschuift de morele lading van die scène flink, omdat kijkers kunnen oordelen terwijl spelers het moeten uitvoeren.

Dat klinkt als een nuance, maar het bepaalt wel hoe zo’n verhaal blijft plakken. Bij Until Dawn is dat effect nog harder, omdat het hele ontwerp gebouwd is rond die medeplichtigheid en het gevolg van jouw acties. Haal je dat eruit, dan blijft er een skelet over, met weinig van het bindweefsel dat de ervaring bij elkaar houdt.

Structurele problemen die elke keuzegame-verfilming treft

Vertakte games lopen in verfilmingen tegen dezelfde vaste valkuilen aan. Dat zie je niet alleen bij Until Dawn, maar ook aan het feit dat titels als Detroit: Become Human en Heavy Rain nooit een echt sterke filmversie hebben opgeleverd. Het zijn problemen die in de opzet van dit soort games zitten.

• De cast wordt snel te groot, omdat een keuzegame veel personages nodig heeft voor betekenisvolle vertakkingen.
• De totale speelduur is lang, want een gemiddelde playthrough zit op zes tot tien uur en dat pers je lastig in 100 minuten.
• De climax hangt direct aan keuzes, waardoor één gekozen route willekeurig kan voelen voor spelers die iets anders speelden.
• De spanning zit in interactie in plaats van alleen in beeld, dus een regisseur moet dat fundament opnieuw bouwen.

Oplossen kan, maar dan moet een team accepteren dat het een nieuwe interpretatie maakt in plaats van een één-op-één vertaling. The Last of Us slaagt mede omdat Mazin en Druckmann die ruimte namen. De Until Dawn-film probeerde vooral de vibe te pakken, terwijl de mechaniek die die vibe veroorzaakt onvoldoende werd meegenomen.

Waarom probeert Hollywood het dan toch?

Hollywood is hongerig naar IP, en games leveren bekende namen met een ingebouwde fanbase. Na het succes van The Last of Us en de Super Mario Bros. Movie ziet elke studio snel potentie in een logo dat al miljoenen spelers kennen. Het risico is dat producenten vooral de titel kopen, en te weinig kijken naar de vertelvorm die de game groot maakte.

Dat levert de wisselende resultaten op die je de laatste jaren ziet. Arcane werkt omdat het een compleet nieuw verhaal vertelt binnen het League of Legends-universum. Fallout landt om dezelfde reden. Until Dawn loopt vast omdat het een interactief concept in een passief format probeert te duwen, zonder helder te maken waarom deze filmversie noodzakelijk is.

Wat gamers hieruit kunnen meenemen

Als je een adaptatie van een favoriete game wilt kijken, helpt het om eerst scherp te hebben wat de bron uniek maakt. Ligt de charme in keuzes en de spanning van falen, dan gaat een film vaak minder goed voelen. Zit de kracht juist in de wereld of de personages, dan staat een serie of film meteen steviger.

The Last of Us laat zien dat een adaptatie een game kan aanvullen in plaats van vervangen, zolang het bronmateriaal al filmisch is opgezet. Until Dawn toont de andere kant: sommige videogames zijn zo verweven met hun mechaniek dat een lineaire vertaling de kern eruit trekt. Die les is handig voor elke studio die de volgende gamefilm groen licht wil geven, anders blijven er producties komen die zowel fans als nieuwkomers maar half raken. Een goed voorbeeld van hoe perspectiefwisseling in verhaalvertelling impact kan hebben, zie je ook in hoe Naughty Dog met personages als Abby omging in het vervolg.