Grand Theft Auto IV op PS en Xbox: de somberste GTA ooit gespeeld

Liberty City voelt benauwend groot

Een taxi snijdt me af op een kruispunt in Broker, ik ruk het stuur naar links en mijn auto schuift traag over het natte asfalt tegen een lantaarnpaal. Niko stapt uit, strompelt twee stappen, en het geluid van claxons en geschreeuw vult meteen het gat. Dat is Grand Theft Auto IV in een notendop. Liberty City is geen uitnodigende speeltuin waar alles klaarligt voor je plezier. De stad drukt op je, met smalle straten, grauw licht en een constante stroom verkeer die nooit ruimte geeft.

De eerste uren zijn opvallend stroef. Rijden voelt zwaar, de auto’s reageren alsof ze echt gewicht hebben, en elke bocht vraagt meer stuurcorrectie dan ik gewend was van San Andreas. Lopen gaat met een lichte traagheid die Niko tastbaar maakt in de wereld, terwijl schieten in het begin onhandig aanvoelt door het dekkingssysteem dat net iets anders werkt dan je verwacht. Die stroefheid is bewust. Rockstar wilde dat alles in GTA IV weerstand biedt, en dat merk je in elke interactie met de stad.

Waar GTA V later kiest voor zonnig Los Santos met eindeloze mogelijkheden, zet GTA IV in op benauwdheid. De skyline is grijs, de gebouwen staan dicht op elkaar en de NPC’s kijken je niet vrolijk aan. Het resultaat is een stad die meer karakter heeft dan welke andere GTA-setting dan ook, precies omdat die niet probeert leuk te zijn. Liberty City is een plek waar je doorheen moet, niet waar je naartoe wilt.

Niko Bellic trekt alles naar zich toe

Niko Bellic is de reden waarom ik GTA IV serieuzer neem dan de meeste andere delen in de reeks. Zijn stem, zijn houding, de manier waarop hij reageert op de absurditeit om hem heen. Alles aan dit personage voelt doordacht. Waar andere GTA-protagonisten makkelijk opgaan in de chaos, houdt Niko afstand. Hij maakt cynische opmerkingen over de Amerikaanse droom terwijl hij voor zijn neef Roman de rotzooi opruimt, en die spanning tussen zijn woorden en zijn daden draagt het hele verhaal.

De dialogen zijn scherp geschreven. Gesprekken in de auto tussen Niko en personages zoals Little Jacob of Brucie Kibbutz voegen laag na laag toe aan de wereld zonder dat het geforceerd voelt. Tijdens een rit naar een missie in Algonquin begon Little Jacob een verhaal over zijn verleden, en ik reed bewust langzamer om het gesprek niet te missen. Dat is iets wat geen enkele andere GTA me heeft laten doen.

Het verhaal zelf is een trage opbouw richting keuzes die er toe doen. Op meerdere momenten moet je beslissen wie leeft en wie sterft, en die keuzes hebben merkbare gevolgen voor hoe de rest van het spel verloopt. De missiestructuur is daarbij vrij lineair, maar de emotionele lading van wat er gebeurt compenseert dat ruimschoots. GTA IV is minder een open wereld-actiegame en meer een misdaadroman die je met een controller ervaart.

Rijden, schieten en uitglijden

De gameplay van GTA IV is het punt waar meningen het hardst uiteenlopen. Auto’s hebben een duidelijk zwaartepunt, sturen met vertraging en glijden bij hogere snelheden over nat wegdek. Dat voelt in het begin frustrerend, vooral als je net uit een GTA komt waar auto’s strak aan de weg plakken. Na een paar uur went het, en dan begint het juist te werken. Achtervolgingen krijgen spanning omdat je niet zomaar door bochten scheurt, en crashes voelen impactvol door de Euphoria-engine die Niko realistisch laat reageren op botsingen.

Het schietwerk leunt zwaar op het dekkingssysteem. Achter een muur schuiven, richten, een paar schoten lossen en weer wegduiken is de kern van elk gevecht. Vijanden bewegen onvoorspelbaar, flankeren soms, en gaan niet braaf op dezelfde plek staan wachten. Dat maakt gevechten spannender dan in oudere GTA’s, maar de besturing werkt niet altijd mee. Soms plakt Niko aan de verkeerde muur, of draait het camerasysteem net de andere kant op dan je wilt. Die momenten zijn irritant, zeker in missies die geen checkpoints halverwege hebben.

De combinatie van zware besturing en onvoorspelbare vijanden zorgt ervoor dat elke schietpartij voelt als iets dat je overleeft, niet iets dat je wint. Een missie in een oud pakhuis in Bohan kostte me drie pogingen, niet omdat de vijanden te sterk waren, maar omdat ik steeds verkeerd dekking nam en Niko te traag reageerde op mijn input. Dat is de prijs die GTA IV vraagt voor zijn realisme, en het is aan jou of je die prijs wilt betalen.

Wat doe je tussen twee missies?

Liberty City buiten de missies is een stad die je constant lastigvalt. Roman belt om te gaan bowlen. Brucie wil naar een stripclub. Little Jacob heeft zin in een potje darts. Die telefoontjes komen op de meest onhandige momenten, en als je te vaak afzegt, daalt je relatie met dat personage. Het systeem is goed bedoeld, want het geeft de NPC’s een eigen leven en maakt de stad levendiger. In de praktijk voelt het na een paar uur als een corvee.

Toch zitten er momenten tussen die werken. Een avond met Roman in een comedyclub, waar Ricky Gervais een hele set doet op het podium, is een verrassend compleet stuk entertainment midden in een actiongame. De tv-shows in Niko’s appartement zijn scherp geschreven satire. Net als video games die zich richten op verhalende diepgang, biedt GTA IV ruimte om de wereld op je eigen tempo te ervaren. Gewoon rondrijden door Star Junction terwijl de radio aanstaat heeft iets rustgevends dat goed contrasteert met de intensiteit van de missies.

Het probleem is het tempo. Tussen twee zware verhaalmissies zit soms een flinke hoeveelheid “vrije tijd” waarin de game verwacht dat je Liberty City op je eigen manier verkent. Voor sommige spelers is dat precies wat ze willen, die ruimte om in de wereld te hangen en de sfeer op te zuigen. Voor anderen voelt het als uitstel. De game biedt geen duidelijke richting in die tussentijd, waardoor het momentum van het verhaal kan wegvallen als je niet zelf het initiatief neemt om de volgende missie op te zoeken.

Audio maakt Liberty City geloofwaardig

De radiostations in GTA IV zijn fenomenaal. Van het Oost-Europese Vladivostok FM tot de hiphopklassiekers op The Beat 102.7, elk station heeft een eigen identiteit die perfect past bij de stad. Tussen de nummers door zitten advertenties en talkshows die zo scherp geschreven zijn dat ik soms in de auto bleef zitten om ze af te luisteren. Dat is een kwaliteitsniveau dat weinig games halen, zeker niet in 2008.

Buiten de radio doet het geluidsontwerp minstens zoveel werk. Sirenes in de verte, het gedempte gebonk van muziek uit een voorbijrijdende auto, regen die op het dak van je voertuig tikt. Liberty City klinkt als een echte stad, met lagen geluid die over elkaar heen liggen zonder dat het een chaos wordt. De stemacteurs leveren ook sterk werk, met Michael Hollick als Niko Bellic voorop. Zijn vertolking geeft elke cutscene gewicht.

Visueel is GTA IV minder indrukwekkend, zeker op de originele PS3- en Xbox 360-hardware. De kleuren zijn bewust gedempt, met veel grijs, bruin en donkergroen. Dat past bij de toon van het spel, maar het maakt de game ook visueel eentonig over langere sessies. Texturen zijn op sommige plekken grof, en de draw distance laat op drukke momenten te wensen over. De kracht van de presentatie zit niet in de graphics maar in het geluid, en dat is een bewuste keuze die werkt.

Techniek, tempo en wie hier afhaakt

Op de originele hardware draait GTA IV met merkbare framerate-dips, vooral in drukke gebieden zoals Algonquin. De Xbox 360-versie presteert iets stabieler dan de PS3-versie, maar geen van beide levert een vlekkeloze ervaring. Via backwards compatibility op Xbox Series X|S draait het spel soepeler, met stabielere frames en kortere laadtijden. Op PlayStation is backwards compatibility niet beschikbaar, waardoor je vastzit aan de PS3-versie als je op Sony-hardware speelt.

De trage opbouw is de grootste drempel. De eerste drie tot vier uur bestaan uit introductie-missies die je stap voor stap door de systemen leiden, en het tempo trekt pas echt aan wanneer Niko Manhattan, hier Algonquin, bereikt. Spelers die gewend zijn aan het directe tempo van GTA V of GTA Online starten zullen hier geduld moeten opbrengen. Dat is geen fout van de game, het is een ontwerpkeuze, maar het is wel iets om rekening mee te houden.

GTA IV is op zijn best voor spelers die een verhaalgedreven ervaring waarderen boven non-stop actie. De gameplay heeft ruwere randen dan moderne open-wereld games, het rijmodel is eigenwijs en het tempo kan traag aanvoelen. Maar de schrijfkwaliteit, het stemacteerwerk en de sfeer van Liberty City maken het een game die nog steeds iets biedt wat weinig andere titels evenaren. Als je bereid bent om je aan te passen aan het tempo en de besturing, zit hier een van de sterkste verhalen die Rockstar ooit heeft verteld, en wat er speelt in de GTA-franchise blijft tot vandaag de dag relevant voor fans van de serie.

Waar kun je Grand Theft Auto IV kopen?

Grand Theft Auto IV is beschikbaar voor PlayStation en Xbox, zowel digitaal als fysiek. De prijzen variëren tussen de €4,99 en €19,99, afhankelijk van het platform en de retailer. De game is te vinden in de Xbox Store, op bol.com en bij gespecialiseerde retrogame-winkels zoals 2HG.nl. Ook Game Mania en MediaMarkt zijn betrouwbare opties. Houd er rekening mee dat de game oorspronkelijk uitkwam voor PS3 en Xbox 360, en via backwards compatibility speelbaar is op nieuwere Xbox-consoles.

(Prijzen kunnen variëren. Koop altijd via officiële retailers voor garantie en klantenservice.)

Bekijk Grand Theft Auto IV in actie:

Bekijk Grand Theft Auto IV in actie: