Grand Theft Auto: San Andreas – de open wereld die alles veranderde

Los Santos voelt nooit leeg

Drie seconden na de openingsscène stap ik op een fiets, trap richting Grove Street en word ik al beschoten door een rivaliserende gang. San Andreas gooit je er direct in, zonder tutorial, zonder handholding. De wereld draait al voordat je er klaar voor bent, en dat is precies wat deze game zo goed maakt in de eerste uren. Overal gebeurt iets. Gangleden hangen op straathoeken, politieauto’s scheuren voorbij, en ergens in de verte klinkt een trein.

Die constante activiteit was in 2004 baanbrekend, en het is verrassend hoeveel ervan nog steeds werkt. Los Santos, San Fierro en Las Venturas vormen samen een enorm speelveld met drie steden, woestijn, bos en platteland. De schaal is indrukwekkend, zeker voor een PS2-game. Elke regio heeft een eigen karakter, van de gangcultuur in Los Santos tot de neonlichten van Las Venturas.

Toch merk ik op mobiel dat die vrijheid soms stroef binnenkomt. De draw distance is beperkt, gebouwen ploppen vlak voor je neus op, en de touchscreen-besturing maakt navigeren door druk verkeer tot een frustrerende bezigheid. Op PS en Xbox voelt het vertrouwder, maar ook daar zie je hoe de jaren hun sporen hebben achtergelaten in texturen die meer op kleurblokken lijken dan op gebouwen. De wereld is groot en vol, maar de presentatie ervan is anno nu ruw.

CJ’s route door de stad

Carl “CJ” Johnson keert terug naar Los Santos na de dood van zijn moeder, en vanaf dat moment begint een verhaal dat je langzaam van kleine straatmissies naar iets veel groters trekt. De campagne is verrassend lang, met tientallen uren aan hoofdmissies die je door alle drie de steden en het omliggende gebied voeren. Wat opvalt is hoe persoonlijk het verhaal aanvoelt voor een game uit 2004. CJ’s relatie met zijn broer Sweet, de manipulaties van de corrupte agent Tenpenny, de loyaliteit en het verraad binnen de gang, het zijn thema’s die de missies meer gewicht geven dan simpele schietpartijen.

De cast is sterk. Samuel L. Jackson als Tenpenny levert voice acting die je onthoudt, en de interacties tussen CJ en personages als Cesar, Woozie en The Truth zorgen voor momenten die variëren van hilarisch tot oprecht spannend. Tussen de hoofdmissies door kun je relaties onderhouden, naar de kapper gaan, kleding kopen en CJ’s uiterlijk volledig aanpassen. Die vrijheid in hoe je je personage vormgeeft was destijds uniek en geeft de campagne een persoonlijke laag die veel tijdgenoten misten.

Maar de missie-kwaliteit schommelt behoorlijk. De ene missie is een strak geregisseerde achtervolging door de straten van San Fierro, de volgende is een frustrerende stealth-sectie waarbij de detectie van vijanden volstrekt onvoorspelbaar aanvoelt. De beruchte RC-vliegtuigmissie voor Zero is een perfecte illustratie van hoe San Andreas soms tegen je werkt. De besturing is daar zo stug dat het voelt alsof de game je actief tegenwerkt. Op mobiel wordt dat alleen maar erger, omdat de virtuele sticks de precisie missen die je op een controller hebt.

Gunfights, rijden en chaos

Schieten in San Andreas draait om lock-on targeting. Richt op een vijand, druk op de vuurknop, en CJ schiet automatisch op het dichtstbijzijnde doelwit. Het systeem is simpel en functioneel, maar het mist de finesse van latere GTA-delen. Handmatig richten is traag en onnauwkeurig, waardoor je in grote gevechten bijna volledig afhankelijk bent van de auto-aim. Op PS2 en Xbox werkt dat prima voor de meeste missies, maar op mobiel is het lock-on systeem minder betrouwbaar omdat de touchscreen-knoppen soms niet registreren op het juiste moment.

Het rijden is waar San Andreas op zijn best is. Elke auto voelt anders. Een lowrider slingert door bochten, een sportauto plakt aan het asfalt, en een vrachtwagen heeft de draaicirkel van een olietanker. Motoren, boten, vliegtuigen en fietsen breiden het arsenaal aan voertuigen nog verder uit. Ik heb meer tijd besteed aan doelloos rondrijden op een Sanchez door de woestijn dan ik wil toegeven. Die variatie in voertuigen houdt het spelen fris, zelfs na tientallen uren.

De chaos ontstaat wanneer al die systemen samenkomen. Een mislukte missie eindigt in een achtervolging, de politie sluit zich aan, een helikopter verschijnt, en voor je het weet rijd je met drie sterren door een ravijn terwijl je probeert een ambulance te ontwijken. Die onvoorspelbare escalatie is nog steeds vermakelijk. San Andreas geeft je genoeg gereedschap om creatief te zijn in hoe je situaties aanpakt, maar de controls laten je soms in de steek op het slechtst mogelijke moment. Cover zoeken is niet echt een mechanic hier. CJ kan zich niet achter muren verschuilen op de manier die je van modernere shooters gewend bent, waardoor open gevechten tegen veel vijanden soms neerkomen op snel healen met voedsel uit je inventaris.

Stats, skills en opbouw

San Andreas heeft een RPG-achtig progressiesysteem dat je in 2004 niet verwachtte in een GTA-game. CJ wordt sterker naarmate je specifieke acties herhaalt. Veel rennen verhoogt je stamina, regelmatig schieten verbetert je wapen-skill, en tijd doorbrengen in de gym maakt CJ fysiek sterker. Die stats hebben merkbare effecten. Met een hoge pistool-skill kun je dual-wielden en sneller richten, terwijl een hoge rij-skill je voertuigen stabieler maakt in bochten.

Het systeem geeft je het gevoel dat CJ groeit als personage, niet alleen in het verhaal maar ook in hoe hij speelt. Aan het begin van de game mis je de helft van je schoten en wordt je snel buiten adem. Na twintig uur spelen is CJ een machine die met twee Uzis tegelijk vijanden neermaait terwijl hij een sprint trekt. Die progressie voelt belonend.

Maar er zit een keerzijde aan. Sommige stats vereisen flink wat grinding. De gym-minigame is na drie keer al saai, maar je moet er regelmatig naartoe om CJ’s spiermassa op peil te houden. Eet je te veel, dan wordt CJ dik en verliest hij snelheid. Eet je te weinig, dan verliest hij spiermassa. Het onderhoud van je personage voelt na een tijdje meer als een verplichting dan als een leuke toevoeging. Met het geduld van 2004 was dat prima, maar als je de game nu oppakt met de verwachting van moderne progressiesystemen, kan het tijdrovend en geforceerd aanvoelen.

Geld verdienen gaat via missies, maar ook via inbraken, gokken in het casino van Las Venturas, of het runnen van bedrijven. De variatie is groot, en het geeft je reden om de wereld te verkennen buiten de hoofdmissies om. Tegelijk zijn sommige van die activiteiten beter uitgewerkt dan andere. Inbraken zijn spannend, het casino is vermakelijk, maar de gang territory-mechanic waarbij je gebieden verovert en verdedigt wordt na een tijdje repetitief.

Radio, sfeer en geheugen

De radiozenders van San Andreas zijn legendarisch, en terecht. Radio Los Santos draait West Coast hip-hop van 2Pac, Dr. Dre en Eazy-E. K-DST biedt classic rock met Tom Petty en Lynyrd Skynyrd. En dan heb je nog de talkshows, met absurde gesprekken die je aan het lachen maken terwijl je door de woestijn rijdt. De muziekkeuze is niet zomaar een soundtrack, het plaatst de game stevig in de vroege jaren negentig en geeft elke rit een eigen sfeer.

Die audio-laag draagt enorm bij aan de beleving. Het geluid van een lowrider die over een hobbelige weg stuitert terwijl “It Was a Good Day” van Ice Cube speelt, dat soort momenten branden zich in je geheugen. De voice acting is consistent sterk, met een cast die de personages geloofwaardig neerzet. Zelfs de willekeurige opmerkingen van voorbijgangers voegen karakter toe aan de wereld.

Visueel is het verhaal minder rooskleurig, vooral op moderne platforms. De Definitive Edition, die op Xbox en mobiel beschikbaar is, zou de graphics moeten verbeteren maar introduceert een vreemde, gladde artstijl die het karakter van het origineel deels wegpoetst. Regeneffecten zien er vreemd uit, gezichtsmodellen zijn inconsistent, en sommige texturen zijn ronduit slordig. Op de originele PS2-versie weet je wat je krijgt, namelijk een game die eruitziet als een PS2-game. De Definitive Edition belooft meer maar levert een oneven resultaat. De soundtrack heeft in sommige versies ook licentie-problemen, waardoor bepaalde nummers zijn vervangen of verwijderd. Dat is een merkbaar gemis.

Wie pakt deze klassieker nog?

San Andreas is het meest geschikt voor spelers die wat er speelt in de GTA-franchise willen begrijpen in context. Dit is het deel dat de formule het verst oprekte voordat GTA IV alles resette, en die ambitie merk je in elk systeem. Als je bereid bent om verouderde controls en wisselende grafische kwaliteit te accepteren, vind je hier een van de meest gevarieerde open werelden die ooit op een console is verschenen. De hoeveelheid content is absurd voor een game uit 2004.

Voor spelers die gewend zijn aan de gepolijste ervaring van GTA V of Red Dead Redemption 2 is het belangrijk om verwachtingen bij te stellen. De besturing voelt stug, missies hebben geen checkpoints, en sommige mechanica’s zijn simpelweg gedateerd. Op mobiel komen die problemen het hardst aan, omdat de touchscreen-besturing een extra laag frustratie toevoegt aan momenten die al uitdagend zijn met een controller.

De ideale manier om San Andreas nu te spelen is op Xbox via de Definitive Edition, ondanks de visuele tekortkomingen. De controller-support en stabielere framerate maken het speelbaarder dan de mobiele versie, terwijl je alsnog de volledige ervaring krijgt. Op PS2 spelen is charmant maar vereist de juiste hardware en het geduld om met een CRT-scherm en originele controllers te werken. Als je GTA Online wilt starten, biedt San Andreas een interessante blik op hoe de franchise zich heeft ontwikkeld van een single-player ervaring naar een online wereld. Hoe je het ook speelt, San Andreas blijft een game die je meer geeft dan je verwacht, als je het de tijd en ruimte geeft die het vraagt. Ontdek games op SuperBigWin om te zien hoe andere klassiekers en moderne titels zich verhouden tot deze open wereld-legende.

Waar kun je Grand Theft Auto: San Andreas kopen?

Grand Theft Auto: San Andreas is beschikbaar voor PlayStation (PS2, PS3), Xbox en mobile. De game is zowel als fysieke versie voor oudere consoles als digitaal verkrijgbaar bij verschillende Nederlandse retailers, waaronder bol.com, de Xbox Store, PS2Gameshop.nl, Retromania en 2HG.nl. Prijzen liggen tussen de €14,99 en €56,10, afhankelijk van het platform en de versie die je kiest. De Definitive Edition is doorgaans duurder dan de originele releases.

(Koop bij voorkeur via officiële retailers voor garantie en klantenservice. Prijzen kunnen variëren afhankelijk van de versie, het platform en de beschikbaarheid op het moment van aankoop.)

Bekijk Grand Theft Auto: San Andreas in actie: