Waarom The Last of Us’ multiplayer project strandde: live-service is bouwen én draaien tegelijk

Het geannuleerde The Last of Us-multiplayerproject van Naughty Dog liep eind 2023 vast op één harde realiteit: live-service vraagt niet alleen om ontwikkeling, maar om jarenlang operatie draaien. Er zat al jaren werk in, er waren externe partners betrokken en er was zelfs een speelbare build. Toch ging de stekker eruit, terwijl het project bijna af voelde.

Daarbij ging het niet om een gebrek aan ideeën of een duidelijke technische crash. Het knelpunt zat in het gewicht eromheen: een live-service game moet blijven draaien, groeien en spelers continu teruglokken. Dan heb je niet alleen designers en engineers nodig, maar ook een constante contentpijplijn, community management, balancing patches, seizoensstructuren en een team dat dat tempo jaren volhoudt. Op dat punt botsten creatieve ambitie en praktische haalbaarheid, en koos Naughty Dog voor stoppen.

De kloof tussen ‘fun’ en ‘sustainment’

Een multiplayergame kan fantastisch spelen zonder dat het meteen een sterke live-service wordt. Denk aan strakke gunplay, goede maps en abilities die logisch aanvoelen in een match. Voor live-service heb je daarnaast een retentieloop nodig, met doelen die blijven lonken en rewards die goed voelen zonder dat de grind je opbreekt. Dat ontwerpwerk staat los van de vraag of een potje op zichzelf leuk is.

Voor Naughty Dog ligt de kracht al jaren bij lineaire, narratieve games. The Last of Us Part II liet zien hoe goed de studio is in pacing, character development en cinematische presentatie. Alleen vertaal je die skills niet automatisch naar battle passes, daily challenges en progression curves die spelers maandenlang bezighouden. Het zijn echt andere disciplines, en specialisatie is geen zwakte.

Contentsnelheid versus polish

Bij live-service draait alles om cadans, want content moet blijven binnenstromen. Fortnite dropt om de paar weken nieuwe skins, modes en map-updates, terwijl Destiny 2 seizoenen bouwt rond narratieve arcs die maanden doorlopen. Zo’n ritme vraagt om een productiemachine die sneller levert dan een klassieke ontwikkelcyclus toelaat. Ondertussen staat Naughty Dog bekend om extreme polish, waarbij assets en cutscenes tot op detailniveau worden afgewerkt.

Het spanningsveld zit dus niet in “te traag zijn”, maar in tempo als harde eis. In een markt waar concurrenten wekelijks updates pushen, haak je spelers sneller af als je niet meekomt. Dan resteert vaak een keuze tussen concessies doen aan afwerking of een fors groter team optuigen. Beide routes raken direct aan studio-identiteit en budget.

Scope inflation en operationele last

Live-service projecten groeien tijdens ontwikkeling vaak vanzelf in scope. Wat start als “multiplayer met een paar modes” schuift al snel richting cross-platform support, anti-cheat, ranked ladders, clan features en social hubs. Elk extra systeem betekent technische schuld én doorlopend onderhoud. Op dat moment bouw je niet alleen een game, maar ook infrastructuur.

Volgens bronnen binnen de industrie mikte Naughty Dog op iets met de ambities van Factions uit The Last of Us, maar dan als standalone experience. Zo’n stap impliceert grotere maps, meer character classes, diepere progression systems en mogelijk PvE-elementen. Daarna begint het echte werk pas, want balancing en support lopen door na launch. Een klein verschil in weapon stats kan de meta slopen, terwijl een matchmaking-bug een community razendsnel frustreert.

De verborgen kosten van community management

Een live-service game staat of valt met community, en dat is een fulltime operatie. Denk aan social media presence, feedback loops, duidelijke patch-communicatie en mensen die toxiciteit modereren. Voor teams die vooral single-player releases doen, voelt dat als een cultuurwissel. Het gevolg is dat je niet één keer “oplevert” en doorloopt naar het volgende project, maar een dienst beheert met verwachtingen die blijven komen.

Bij Destiny 2 zet Bungie honderden mensen in op community-gerichte rollen. Riot Games heeft complete afdelingen voor player behavior en esports support. Zulke investeringen zijn lastig te omzeilen als je een competitieve multiplayer overeind wilt houden. Voor Naughty Dog zou dat betekenen: zelf een vergelijkbare organisatie opbouwen of veel uitbesteden aan partners, en beide opties zijn duur en complex.

Wat maakt een studio geschikt voor live-service?

Live-service past vooral bij studios die al zijn ingericht op snelle iteratie en doorlopende updates. Dan gaat het om modulaire productiepipelines, teams die content snel kunnen aanpassen en data science die spelersgedrag en retention metrics analyseert. Ook tools voor rapid prototyping en A/B testing horen daar meestal bij. In de praktijk betekent het accepteren dat “goed genoeg” soms de beste keuze is, omdat snelheid ook een feature wordt.

De cultuur bij Naughty Dog is bijna het tegenovergestelde. Hun games zijn geregisseerde ervaringen waar elk moment bewust is ontworpen en strak wordt gepolijst. Dat levert topkwaliteit op, alleen vraagt live-service om andere processen en vaak ook een andere mindset. Zonder fundamentele veranderingen in workflow en teamstructuur transformeer je zo’n studio niet zomaar, en Sony leek dat te beseffen toen het externe hulp inschakelde.

De Bungie factor

De overname van Bungie door Sony in 2022 had onder meer als doel live-service kennis binnen PlayStation Studios te brengen. Bungie zou andere teams adviseren over het bouwen van succesvolle GaaS-titels. Dat Bungie betrokken was bij het The Last of Us-multiplayerproject wijst erop dat Sony de risico’s vroeg wilde toetsen. Zelfs met die expertise bleef de kloof groot, doordat de feedback waarschijnlijk draaide om operatie: hoeveel content heb je bij launch nodig, hoe snel moet je kunnen patchen en welke metrics moet je continu volgen.

Na deze ervaring schrapte of schoof Sony meerdere andere live-service projecten. Concord werd geannuleerd en Fairgame$ hangt nog in onzekerheid. Daarmee wordt één punt duidelijker: live-service is geen snelle winstknop, maar een langetermijncommitment dat alleen werkt met de juiste team-DNA. Studios in een model duwen dat niet past, eindigt vaak in een geforceerd product waar niemand warm van wordt.

Content pipelines als bottleneck

Een live-service game heeft voortdurend nieuwe maps, modes, characters en cosmetics nodig. Behalve maken moet die content ook getest, gebalanceerd en netjes geïntegreerd worden, zonder dat bestaande systemen omvallen. Daarvoor heb je geautomatiseerde testing, modulaire architectuur en teams nodig die parallel kunnen bouwen zonder elkaar te blokkeren. Klassieke ontwikkelprocessen zijn meestal niet op dat tempo ingericht.

Naughty Dog’s engine en workflows zijn vooral gemaakt voor lineaire, narratieve games. Levels worden zorgvuldig gecomponeerd en encounters handmatig geplaatst, waardoor elke scène precies klopt. Alleen schaalt die aanpak slecht als je elke paar weken nieuwe arena’s moet droppen. Dan kom je uit bij procedural generation tools, of systemen waarmee artists sneller variaties kunnen maken, en zulke technische investeringen kosten vaak jaren.

Seizoensstructuren en narrative arcs

Seizoenen zijn in moderne live-service games de ruggengraat voor planning en motivatie. Elk seizoen komt met een thema, nieuwe unlocks en vaak een verhaallijn die via wekelijkse updates wordt uitgerold. Op papier klinkt dat als iets waar Naughty Dog juist goed in zou moeten zijn, maar de vorm is anders. In plaats van één strak gepacete drieakter schrijf je episodische content die maanden moet blijven hangen, terwijl de gameplay loops de hoofdrol spelen.

Destiny 2 laat zien hoe ingewikkeld dat kan worden. Bungie moet narratieve beats combineren met PvP balancing, nieuwe raids toevoegen en oude content relevant houden, terwijl het overkoepelende verhaal coherent blijft voor spelers die alles in stukjes meemaken. Dat vraagt om writers, designers en producers die comfortabel zijn met serialized storytelling én die plannen durven aanpassen op basis van player feedback. Die vaardigheid bouw je niet in een weekend op.

Waarom annuleren soms de juiste keuze is

Stoppen kan strategisch sterker zijn dan doorduwen, zeker bij sunk cost fallacy. Teams blijven dan investeren omdat er al veel tijd en geld in zit, niet omdat het eindresultaat nog de beste keuze is. Naughty Dog liet met de annulering zien dat het die rekensom durfde te maken. Verdergaan zou meer kosten dan opleveren, financieel én qua focus binnen de studio.

Sony had het project kunnen forceren en een release kunnen eisen, ondanks alle operationele haken en ogen. Grote kans dat er dan een middelmatig product was geland dat snel verdwijnt tussen sterke concurrenten. Resources terugschuiven naar waar Naughty Dog uitblinkt is logischer, bijvoorbeeld richting The Last of Us Part III, een nieuw IP of een andere narratieve game waarin die polish echt tot zijn recht komt.

Lessen voor de industrie

Uit dit verhaal kun je als studio een paar concrete checks halen voordat je live-service omarmt. Begin met een eerlijke interne beoordeling van tools, processen en cultuur, want “we hebben een goede game” is niet genoeg. Daarna volgt de operatiekant, omdat service design net zo zwaar weegt als game design. Apex Legends en thuiswerken bij live-service games tonen aan dat flexibiliteit in teamstructuur cruciaal is, maar dat alleen lost de fundamentele vraag niet op. Als het niet past, dan is stoppen soms de meest volwassen beslissing.

• Beoordeel je studio’s core competenties voordat je in live-service duikt
• Investeer in infrastructuur en tools voordat je content gaat produceren
• Plan voor operationele kosten op lange termijn, niet alleen ontwikkelbudget
• Accepteer dat niet elke franchise geschikt is voor elk businessmodel

De game-industrie blijft experimenteren met live-service, met een paar grote winnaars en veel projecten die het niet redden. Het verschil zit vaak niet in de basisquality van de gameplay, maar in het vermogen om een duurzame operatie neer te zetten. Het geannuleerde The Last of Us-project is daardoor minder een “mislukking” en meer een nuchtere erkenning van wat live-service echt vraagt. In een wereld waar publishers soms te lang blijven doormodderen, is die helderheid opvallend waardevol.